با احترام، همانطور که مستحضر هستید همزمان با مطرح شدن طرح «صیانت از حقوق کاربران»، در فضای مجازی موضوع ارائه یک مدل اینترنت ماهوارهای که به راحتی و در همه جای کره زمین، اینترنت بدون محدودیت را با سرعت بالا فراهم کند مطرح شد و حتی برخی کانال ها و شبکه های اجتماعی شروع به فروش تجهیزات مرتبط با آن کردند!
در این نوشتار با عنوان اینترنت ماهواره ای پرسرعت، باکیفیت و بدون محدودیت! با واقعیتهایی درخصوص این مدل اینترنت و پروژهی استارلینکِ شرکت اسپیس ایکس بیشتر آشنا میشویم؛ مواردی مانند اینکه “اینترنت ماهواره ای چیست، این مدل جدید اینترنت ماهواره ای چه ویژگی هایی دارد، برای چه کسانی مورد استفاده خواهد بود و آیا در ایران قابل ارائه هست؟!” خدمت شما عزیزان ارئه میگردد.
اینترنت ماهواره ای استارلینک
تقریبا ۳ میلیارد نفر یا حدود ۴۰ درصد جمعیت کره زمین از دسترسی به اینترنت محروماند و از 4.5 میلیارد نفر مشترک فعلی، خیلیها دسترسی به اینترنت پرسرعت، ارزان و باکیفیت ندارند. برای همین است که اخبار از راه رسیدن اینترنت ماهوارهای استارلینک بسیاری از کاربران را امیدوار کرده است.
شرکت «فناوریهای اکتشاف فضایی» معروف به اسپیساکس نام یک شرکت تولیدکننده محصولات صنایع هوافضایی تجاری در آمریکا است. این شرکت در سال ۲۰۰۲ توسط شخصی به نام ایلان ماسک بنیانگذار پیپل و تسلا موتورز تأسیس شد. استارلینک نام یکی از جدیدترین پروژه های این شرکت است که در آن قصد دارد با فرستادن هزاران ماهواره به مدارهای پایینی زمین، امکان دسترسی به اینترنت پرسرعت را در همهجای جهان فراهم کند.
اینترنت ماهواره ای چیست؟
اینترنت ماهوارهای پدیدهی جدیدی نیست و همین حالا نیز شرکتهایی وجود دارند که خدمات اینترنت ماهوارهای ارائه میدهند. اما چرا این بار داستان فرق میکند و همهی دنیا با اشتیاق فراوان اخبار پروژهی استارلینک را دنبال میکنند و بیصبرانه منتظر عرضهی اینترنت ماهوارهای اسپیس ایکس هستند؟
جواب پرسش بالا در تفاوت های اساسی این سیستم ماهوارهای با دیگر سیستم هاست:
- استارلینک قرار است جهانی باشد و از لحاظ تئوری قابلیت سرویسدهی آن مختص منطقهی جغرافیایی خاصی نخواهد بود.
- استارلینک با توجه به تعداد بیشتر ماهواره، پهنای باند بسیار بیشتری خواهد داشت و درنتیجه به کاربران بسیار بیشتری سرویس خواهد داد.
- ازهمه مهمتر، استارلینک سرعت بسیار بیشتر و تأخیر بسیار کمتری نسبت به دیگر اینترنتهای ماهوارهای دارد.
تأخیر پایین و سرویس جهانی
تا پیش از این یکی از مهمترین معایب اینترنت ماهوارهای، تأخیر (Latency) بسیار بالای آن و محدود بودن سرویس به یک کشور یا قارهی خاص بوده است. دلیل این تأخیر زیاد و محدودیت جغرافیایی این است که شرکتهای ارائهدهندهی خدمات اینترنت ماهوارهای تا پیش از این ماهوارههای خود را در مدار زمین ثابت یا GEO قرار میدادند. سرعت گردش ماهوارههایی که در این مدار قرار میگیرند، برابر با سرعت چرخش زمین به دور خود است و درنتیجه ماهواره عملا از دید ناظر زمینی در یک نقطهی ثابت در آسمان باقی میماند، یعنی همیشه بالای یک یا چند کشور بصورت ثابت مانده است و فقط می تواند به آن کشورها خدمات ارائه دهد.
همچنین ارتفاع ۳۵ هزار کیلومتری مدار این ماهوارهها باعث میشود تأخیر اینترنتی که ارائه میدهند در بهترین حالت به ۵۵۰ میلیثانیه و درعمل تا ۶۰۰ میلیثانیه برسد. چنین میزان تاخیری سرویسهای اینترنت ماهوارهای سنتی را برای مصارفی مثل ارتباط صوتی-تصویری و بازیهای ویدیویی بسیار نامناسب یا حتی عملا غیرقابل استفاده میکند.
اما ماهوارههای استارلینک قرار است در مدار پایینی زمین یا LEO با ارتفاع ۵۰۰ کیلومتر در فاز اول و ۳۰۰ کیلومتر در فازهای بعدی قرار بگیرند(یعنی ۷۰ تا ۱۰۰ برابر نزدیکتر از ماهوارههای قبلی). همین موضوع باعث میشود تأخیر اینترنت ماهوارهای استارلینک ازلحاظ تئوری حتی از فیبر نوری هم کمتر باشد. این یعنی برای اولینبار میتوان از اینترنت ماهوارهای برای مصارفی مانند تماس صوتی و تصویری و بازیهای ویدیویی استفاده کرد.
اما چطور ممکن است سیگنالی که بهفضا میرود و دوباره بهزمین باز میگردد، از سیگنالی که درون فیبر نوری مسیر کوتاهتری را طی میکند سریعتر به مقصد برسد؟ پاسخ در تفاوت سرعت حرکت نور و امواج اکترومغناطیسی در شیشه (فیبر نوری) و خلاء نهفته است: سرعت نور در فیبر نوری تنها دوسوم سرعت حرکت امواج الکترومغناطیسی در خلا است.
سرعت و ظرفیت بالا
یکی دیگر از معایب اینترنت ماهوارهای تا پیش از این کم بودن تعداد ماهوارههای موجود در مدار بود که باعث میشد کاربران زیادی مجبور شوند پهنای باند یک ماهواره را با یکدیگر بهاشتراگ بگذارند که درنتیجه سرعت مشترکین اینترنت ماهوارهای را کاهش میداد. کم بودن تعداد ماهوارهها همچنین باعث محدود شدن تعداد کاربران بالقوه نیز میشود. برای مثال حتی اگر شرکت های قبلی پوشش جهانی داشتند، برای جلوگیری از افت شدید سرعت نمیتوانستند به دهها یا صدها میلیون نفر سرویسدهی کنند.
برنامه اسپیس ایکس در چند فاز انجام خواهد شد. در پایان فاز اول تعداد ماهوارههای اسپیس ایکس بیشتر از ۴هزار عدد خواهد بود و درنهایت مجموع تعداد ماهوارهها به تعداد باورنکردنی ۴۰ هزار میرسد.
جالب است بدانید تا قبل از شروع پروژهی استارلینک فقط حدود ۱۵۰۰ ماهوارهی فعال در مدار زمین وجود داشت. این یعنی اسپیس ایکس قرار است بیشتر از ۲۵ برابر تعداد کل ماهوارههای فعالی که هماکنون در مدار زمین وجود دارند، ماهواره به فضا ارسال کند.
هر ماهوارهی استارلینک ۲۲۷ کیلوگرم وزن دارد و حداکثر پهنای باند ۲۰ گیگابیتبرثانیه فراهم میکند. در مقایسه با سایر ماهواره های پیشرفته این ویژگیها خیلی هم عالی نیستند اما برای اولینبار در تاریخ، شرکتی فضایی درحال تولید ماهواره بهصورت انبوه و در خط تولید کارخانه است که این کار باعث میشود هزینهی نهایی ماهواره که تا پیش از این بهصورت تکی و در شرایط لابراتواری ساخته میشد، بسیار کاهش پیدا کند. هماکنون اسپیس ایکس ماهیانه ۱۲۰ ماهواره (روزی ۴ ماهواره) تولید میکند.
آیا تنها با استفاده از گوشی همراه می توان به اینترنت ماهوارهای متصل شد؟
برای متصل شدن به اینترنتهای ماهوارهای از جمله استارلینک، کاربر باید از آنتنهای خاصی استفاده کند. یعنی برخلاف باور شایع اشتباه، اینترنت ماهوارهای به صورت 4G و 5G وجود ندارد که بدون هیچ تجهیزات خاصی بتوان به آن متصل شد.ویژگی جالب این آنتنها این است که بدون نیاز به چرخیدن فیزیکی، تنها با استفاده از قابلیت برهمنهی امواج، میتوانند سیگنال ارسالی خود را در جهتهای مختلف ارسال کنند.
ایلان ماسک پیش از این گفته بود آنتنهای استارلینک بهاندازهی پیتزا هستند؛ اما آنطور که از ویدیوهایی که چند وقت پیش منتشر شد، ظاهرا سایز پیتزای آنها از بقیه دنیا خیلی بزرگتر است!
راهاندازی سیستم مورد نیاز برای استفاده از اینترنت ماهوارهای استارلینک قرار است تاحد ممکن ساده باشد تا این حد که 1-آنتن را به برق بزنید
2- آنتن را به سمت آسمان بگیرید! همین.
همانطور که گفته شد آنتن مجهز به موتور است و بهصورت خودکار تنها یکبار موقعیت خود را تنظیم میکند و پس از آن ثابت باقی خواهد ماند.
استارلینک برای چه کسانی مناسب خواهد بود و هزینه های آن چقدر است؟
اگرچه شرکت اسپیس ایکس هدف استارلینک را فراهم کردن اینترنت پرسرعت و ارزان در سرتاسر دنیا عنوان کرده است، باید توجه داشت که اینها اهداف نهایی و بلندمدت پروژه است و در کوتاهمدت احتمالا هیچکدام از آنها محقق نخواهد شد. چون در حال حاضر سرعت اینترنت استارلینک از برخی سرویسهای فیبر نوری یا DSL در کشورهای پیشرفته کمتر و هزینهی اشتراک آن نیز خیلی گرانتر است.
پس این مدل از اینترنت مناسب چه کسانی خواهد بود؟
- ساکنان مناطق دوردست
اول از همه باید توجه داشت که حتی در کشورهای پیشرفته نیز هنوز اینترنت پرسرعت به بسیاری از مناطق دورافتاده نرسیده است. اگرچه سرعت اینترنت در شهرهای بزرگ کشورهای پیشرفته بسیار بالا است و خدمات فیبر نوری با سرعت گیگابیتی دسترسی به اینترنت را مانند دسترسی به شبکهی خانگی و اداری کرده است، اما وسعت بسیار زیاد کشورهایی مانند آمریکا، کانادا، استرالیا و روسیه، امکان سرویسدهی به تمام نقاط کشور را بسیار سخت یا غیرممکن میکند. استارلینک برای رساندن اینترنت به این مناطق و این افراد گزینهای ایدهآل خواهد بود.
- بازارهای مالی
تأخیر اینترنت برای بازارهای مالی بهقدری اهمیت دارد که حاضرند برای کاهش دادن حتی چند میلیثانیهای آن میلیونها دلار هزینه کنند. پس استارلینک برای این بازارها هم ایده آل خواهد بود.
- کاربردهای نظامی
استارلینک برای عملیات نظامی در نقاط دورافتاده نیز ایدهآل است. برای همین است که حتی قبل از عملیاتی شدن پروژه، ارتش آمریکا از همین حالا برای استفاده از استارلینک با اسپیس ایکس قرارداد امضا کرده است.
اینترنت ماهواره ای استارلینک در ایران
اگرچه ازلحاظ تئوری میتوان از اینترنت ماهوارهای در هرکجای دنیا استفاده کرد و تنها لازمهی آن داشتن یک آنتن است، ولی اسپیس ایکس خیلی واضح بارها اعلام کرده است که قصد ارائهی اینترنت ماهوارهای بدون اجازهی دولتها را ندارد. رئیس و مدیر ارشد عملیاتی اسپیس ایکس پیش از این گفته بود که شرکتش قصد شکستن قوانین کشورها را ندارد و بههمین دلیل شرکت متبوعش از همین حالا کشور به کشور و دولت به دولت برای ارائه خدمات اینترنت ماهوارهای درحال مذاکره است.
البته حتی اگر اسپیس ایکس در مذاکره با مسئولان ایرانی موفق بهکسب اجازهی سرویسدهی در ایران شود، بسیار بعید است که بهدلیل تحریمهای آمریکا بتواند بهصورت رسمی سرویس اینترنت خود را در ایران ارائه دهد.
اما اگر ساکنان کشوری که استفاده از اینترنت ماهوارهای استارلینک در آن ممنوع است یا اسپیس ایکس در آن کشور بهصورت رسمی نمیتواند سرویس بدهد، بهصورت غیرقانونی آنتن استارلینک را وارد کشور خود کنند چه؟
آنتنهای استارلینک بنا به ماهیتشان باید از موقعیت دقیق جغرافیایی خود مطلع باشند تا بتوانند با تنظیم خودکار زاویهی دیش (تنها هنگام راهاندازی اولیه) در بهترین وضعیت برای ارتباط با ماهواره قرار بگیرند. این یعنی اسپیس ایکس اگر بخواهد میتواند از موقعیت هر آنتن استارلینک باخبر باشد و آنتنهایی که در کشورهای غیرمجاز هستند را از کار بیندازد. حتی اگه این کار هم ممکن نبود، اسپیس ایکس میتواند ماهوارههای خود را طوری تنظیم کند که هنگام عبور از بعضی کشورها سیگنالی ارسال نکنند؛ مخصوصا اینکه کشورهایی مثل روسیه، چین و هند قابلیت منهدم کردن ماهواره در مدار را دارند و اسپیس ایکس هم علاقهای به ایجاد تنش با این کشورها ندارد.
کلاهبرداری با نام استارلینک در ایران
یکی از دلایلی که باعث شده بسیاری به ارائهی رسمی خدمات استارلینک در ایران امیدوار شوند، نمایش نام مناطقی در ایران، درصورت جستجوی آنها در صفحهی اول سایت استارلینک است.
مکانهایی که در این لیست دیده می شود، درواقع تنها پیشنهادهایی برای راحتتر کردن قابلیت جستجو است و درصورت کلیک کردن روی آنها با پیام «استارلینک هنوز در محدودهی شما دردسترس نیست» مواجه خواهید شد.
در این میان عدهای شیاد و فرصتطلب نیز از عطش کاربران برای دستیابی به اینترنت پرسرعت، باکیفیت و بدون محدودیت سوء استفاده کرده و ادعای فروش اشتراک و تجهیزات استارلینک را دارند؛ و با تاسیس کانالهایی در شبکه های اجتماعی کلاهبرداری می کنند.
جالب است بدانید تقریبا تمام تصاویری که در سایتهایی مانند دیوار، کانالهای تلگرامی و… بهعنوان نمونهی عکس بستهی آنتن استارلینک در ایران از آنها استفاده میشود (جعبهی استارلینک روی فرش)، درواقع تصویری یکسان مربوط به پست کاربری آمریکایی است که مورد سو استفاده قرار گرفته است.
در انتها ذکر این نکته ضروری است که فناوری در حال پیشرفت است و فرهنگسازی حرف اول را می زند.
مواضع ما و آینده اینترنت ماهوارهای
سرعت گسترش علم به قدری زیاد است که برخی تکنولوژی ها در زندگی فعلی ما، در واقع آرزو و تخیلات گذشتگان بوده است. بدون شک در آینده ای نه چندان دور نه تنها اینترنت ماهواره ای با دسترسی بسیار سادهتر فراهم خواهد شد بلکه ممکن است فناوری هایی جدید تر که به ذهن ما خطور نمی کند کلا شرایط را به گونه ای دیگر عوض کند.
از آنجا که گسترش روز افزون علوم و فناوری امری اجتناب ناپذیر است لذا صرفا اعمال محدودیت نمیتواند راه کار جلوگیری از تهدیدها و مخاطرات فناوری های جدید و نوظهور باشد. لذا موارد ذیل به عنوان بخشی از این راهکارها پیشنهاد می شود:
- آشنایی آحاد جامعه نسبت به فناوری های نوین و جدید.
- بیان کامل فرصتها و تهدیدات، مزایا و معایب و همه جوانب فناوری های نوظهور قبل از ارائه.
- تلاش جهت فرهنگسازی در استفاده مفید و بهینه از فناوری های نوین و جدید.
- تلاش جهت افزایش سطح بینش، دانش، معرفت و اعتقادات ملی و مذهبی.
- و … .
یک پاسخ
نوشته فوق العاده ای بود ، ممنونیم جناب بابایی