برخی از مخاطرات اینترنت

از دهه ۷۰ شمسی که اینترنت در ایران به‌صورت محدودی استفاده شد زمان زیادی گذشته است. درحال حاضر میزان کاربرد و ضریب نفوذ اینترنت در کشور افزایش قابل توجهی پیدا کرده است.

با رشد استفاده از اینترنت و ارائه خدمات آن به‌ تدریج آسیب‌های اینترنت خود را در حوزه‌های مختلف نشان داد. در یک تقسیم ‌بندی کلی این آسیب‌ها به موارد زیر تقسیم ‌بندی می شوند:

الف) ابعاد امنیتی:

در چند سال اخیر جاسوسی اینترنتی و نفوذ به سایت‌های مهم و انتشار بدافزارهایی چون استاکس نت، ابعاد امنیتی-اطلاعاتی اینترنت را بیش از گذشته نمایان ساخته است. مواردی مانند: جاسوسی های اینترنتی (دسترسی آسان به سایت‌های مختلف و امکان ارسال و دریافت ایمیل به هر نقطه از دنیا)، کاهش اقتدار سیستم امنیتی (سیستم امنیتی اقتدار سنتی خود را در کنترل افکار عمومی و یا اشراف اطلاعاتی معمول از دست داده و گاهی نیز خود مورد دستبرد قرار می‌گیرد) و آموزش‌های مخرب (آموزش تروریسم، آموزش مصرف مواد مخدر و آموزش فرق ضاله و غیره) از جمله گزینه هایی است که در این حیطه قابل توجه است.

ب) ابعاد اجتماعی

اینترنت به دلیل درنوردیدن مرزها و ایجاد تماس فرهنگی با سایر فرهنگ‌ها، بسیاری از ارزش‌ها و هنجارهای اجتماعی را در معرض خطر و حتی دگرگونی قرار داده است. موارد زیر از جمله آسیب‌های اینترنت در بعد اجتماعی است:

۱. ارتباط نامتعارف میان جوانان و کم رنگ شدن ارزش‌های مترقی؛

هر جامعه صاحب ارزش هایی است که ناشی از فرهنگ آن است؛ اما برخی ارزش‌های مترقی در جوامع اسلامی وجود دارد که به موجب تأثیر از فرهنگ بی بندوبار غرب در حال کم رنگ شدن است؛ ارزش‌هایی مثل: حیا و عفت زن، اهمیت داشتن شخصیت انسان نه جنسیت آن و غیره.

اینترنت شبکه جدیدی از ارتباط افراد را شکل داده است. این شبکه فارغ از هرگونه کنترل متعارف اجتماعی ارائه می‌شود و این مسئله این امکان را به وجود می‌آورد که ارتباط افراد به شیوه‌ای نامتعارف دنبال و پیگیری شود.

۲. گسست میان‌نسلی

مسلماً شما نیز از این موضوع آگاه شده‌اید که افراد سن‌وسال‌دار، از خواسته‌های متفاوتی با شما صحبت می‌کنند و در خاطرات خود این نکته را اشاره می‌کنند که زمان شما با زمان آن‌ها بسیار فرق کرده است. اینترنت به نسبت سابق که تغییرات نسلی به کندی صورت می‌گرفت، تغییرات نسلی را با سرعت بیشتری ایجاد می‌کند.

3. تهدید بنیان‌های خانواده

اعتیاد به فضای مجازی آنقدر امر مضری است که شمارش معایب آن بحث جدایی را می‌طلبد. یکی از رایج‌ترین انواع اعتیاد اینترنتی تغییر ارزش‌ها و هنجارهای اجتماعی و سست کردن بنیان‌های خانوادگی است. سابقاً اگر خانه حریم امن و خصوصی افراد بود، امروزه تلفن‌های همراه هم از آن خصوصی‌تر است به‌نحوی‌که نه به زن و نه به مرد مربوط نیست که در گوشی طرف مقابل چه می‌گذرد. حل کردن آسیب های مربوط به گوشی تلفن همراه، امروزه یکی از مهم‌ترین مسائل مورد توجه خانواده‌هاست!

از طرفی اینترنت شرایط و موقعیت‌های جدیدی را برای کاربر خود می‌سازد که باعث تحول در هویت افراد می‌شود. از جمله آسیب‌های اجتماعی اینترنت که اخیراً رشد چشمگیری داشته است، اعتیاد اینترنتی است که با صدمات روانی اجتماعی، خانوادگی، جسمانی و حتی اقتصادی همراه است. در قسمت ابعاد فردی به این موضوع بیشتر می پردازیم.

4. به خطر افتادن حقوق مادی و معنوی مولفین

یکی از نگرانی‌های مؤلفان آثار علمی، ادبی و یا هنری ارائه آثارشان به صورت دیجیتال است. با توجه به گسترش روزافزون سرقت داده‌های گوناگون و نرم افزارها، و همچنین عدم توانایی مسؤلان در برخورد با این قبیل جرایم و دشوار بودن نظارت و حفاظت از داده‌ها، حقوق مادی و معنوی مؤلفان در فضای سایبر با خطرات جدی مواجه است.

5. گسترش محصولات فرهنگی فرهنگ‌های منحط

عمده محصولات فرهنگی اعم از فیلم، عکس، متن، بازی‌های رایانه وغیره که در اینترنت موجود می باشد از سوی غرب و گاه شرق، تولید و در فضای سایبر تبیلغ و توزیع می‌شوند. بدین سان یکی از خطرات ناشی از فضای سایبر متوجه کشورهایی است که دارای فرهنگ‌های متضاد با فرهنگ حاکم بر فضای سایبر هستند. به ویژه کاربران مسلمان، که عمدتاً با وجود برخورداری از فرهنگی غنی، برای استفاده از محصولات قوی فرهنگی متناسب با فرهنگ خود محروم اند.

ج)ابعاد فردی

روش‌های ارتباطی امروز در ظاهر باعث اجتماعی‌ترشدن انسان ها شده‌اند ولی در عمل استفاده بیش از حد از اینترنت باعث تضعیف روابط اجتماعی انسان در جهان واقعی شده است و افراد هر روز به انزوای بیشتر و فردگرایی کشیده می‌شوند.

1.  افسردگی و انزوا

کاربران، بیشتر ترجیح می‌دهند در محیطی آرام و خلوت، از اینترنت استفاده کنند تا بتوانند با تمرکز و سرعت بیشتر از اطلاعات آن بهره ببرند. اما این نوع خلوت و انزوا در طولانی مدت، برخی مشکلات روانی مانند گوشه گیری و در نهایت افسردگی را در پی دارد. بسیاری از روان شناسان این نگرانی را داشته اند که آسانی ارتباط‌های اینترنتی، چه بسا افراد را وا می‌دارد تا زمان بیشتری را به تنهایی بگذارانند؛ به صورت آن لاین با غریبه‌ها صحبت کنند و ارتباط سطحی برقرار سازند و این کارها را به قیمت از دست دادن گفتگوهای رو دررو و ارتباط‌های فامیلی و دوستانه انجام دهند. بنا بر برخی پژوهش‌های پیمایشی، ارتباط‌های اجتماعی از طریق اینترنت، ضعیف تر از ارتباط‌های واقعی است و در دراز مدت، به انزوای اجتماعی فرد می‌انجامد.

2.  بحران هویت و اخلال در شکل گیری شخصیت:

 اینترنت فضای حضور شخصیت‌ها و نگرش‌های متفاوت است که هر کدام، شیرینی‌های خاص خود را دارد. در این میان، جوانی که به دنبال پیداکردن هویت خود است، با این آشفتگی سردرگم‌تر می‌شود. امکان خصوصی بودن امور در اینترنت، نکته‌ای است که کاربران جوان اینترنت به آن علاقه دارند و لذا از سؤال بزرگسالان در مورد نحوه استفاده از اینترنت نیز آشفته می‌شوند.

3.  اعتیاد مجازی

اعتیاد مجازی، استفاده بیش از حد از اینترنت است تا آن جا که بدون استفاده از آن، فرد احساس کمبود می‌کند و روابط او با محیط متاثر از استفاده مکرر و دیوانه وار فرد شده، از حالت عادی خارج می‌شود.

نبود روابط پایدار و صمیمی ‌با دیگران، نداشتن اعتماد به نفس و به طور کلی شکست در عرصه‌های گوناگون زندگی، زمینه را برای اعتیاد افراد به اینترنت فراهم می‌کند. یکی از دلایل مهم اعتیاد به اینترنت در افرادی که روابط عمومی‌کمتری دارند، به دست آوردن حمایت‌های اجتماعی است؛ زیرا حمایت‌های اجتماعی با اعمالی چون ورود به اتاق گپ زنی در میان اعضا در فضای سایبر زودتر به وجود می‌آید.

این اختلال روانی در کشورهایی که استفاده از اینترنت آسان و ارزان است، بسیار چالش زا بوده است؛ تا آن جا که نهادهای مختلف را درگیر کرده است. در کشوری مثل آمریکا تعداد معتادان به اینترنت از سایر معتادان بیشتر است؛ تا جایی که برخی معتادان ۱۸ ساعت از وقت روزانه خود را در اینترنت صرف می‌کنند.

4.  انحرافات اخلاقی

از جمله آثار مخرب فضای سایبر، به وجود آمدن انحرافات و اختلالات اخلاقی است. اینترنت به دلیل رویکرد آزاداندیشی در روابط از سوی گرداننده گان اصلی آن (غرب و به ویژه آمریکا) و نگرش تجاری نسبت به این مسائل، موجب پدید آمدن پدیده شومی به نام هرزه نگاری و رواج سرسام آور آن گردید. این پدیده مرزهای اخلاقی را در هم می‌شکند و تهدیدی برای فرهنگ‌ها به خصوص فرهنگ‌های دینی همچون فرهنگ اسلامی ‌است.

ابعاد سیاسی؛

یکی از بهترین راه‌های فشار به حکومتها در سالیان اخیر، اینترنت بوده است که توسط آن کشورهای استعمارگر و جریان‌های معاند به‌راحتی اندیشه‌های خود را به داخل کشورها انتقال داده و نقش موثری در اتفاقات سیاسی داشته‌اند.

به‌عناون نتیجه می‌توان خاطر نشان کرد، از مهم‌ترین آثار پیدایش جامعه اطلاعاتی، شکل‌گیری نوع خاصی از دموکراسی است که اکنون به اصطلاح دموکراسی دیجیتالی نام گرفته است و در حیطه تاثیرگذاری، انواع دیگر دموکراسی را نیز تحت الشعاع قرار داده است. بهترین راه حل برای ایمن کردن کاربران اینترنتی از خطرات بی‌شمار موجود، آموزش سواد رسانه‌ای است که تجربه‌ای موفق در کشورهای مختلف بوده است. با آموزش سواد رسانه‌ای هر کاربر انتظارات خود از اینترنت را می‌داند و از خطرات و فریب‌های این فضا مطلع خواهد شد.